काठमाडौँ, साउन २२ — “यदि मानिस बाँदरबाट विकसित भएका हुन् भने अहिले पनि बाँदरहरू किन जीवित छन्?” भन्ने प्रश्न सामाजिक सञ्जालदेखि कक्षा कोठासम्म बारम्बार उठ्ने गर्छ। यो प्रश्न सुन्दा सामान्य लाग्न सक्छ, तर यसले मानिसहरूमा विकासक्रमको (evolution) बारेमा अझै गहिरो जानकारी आवश्यक रहेको संकेत गर्छ।
विकासक्रमको गलत बुझाइ
धेरै मानिसले विकासक्रमलाई सिँढीजस्तै बुझ्ने गर्छन् — तल बाँदर, माथि मानिस। तर वैज्ञानिकहरू भन्छन्, विकासक्रम यस्तो सिधा रेखा होइन। यो प्रक्रिया रूखजस्तै हो, जसको अनेक शाखा हुन्छन्।
एउटै पूर्वज, फरक फरक दिशा
मानव र आधुनिक बाँदर एउटै प्राचीन प्रजातिबाट विकसित भएका हुन्, जुन अहिले लोप भइसकेको छ। लाखौं वर्षअघि ती पूर्वज प्रजातिहरू फरक–फरक वातावरण अनुसार अनुकूल हुँदै पृथक शाखामा बाँडिए। एउटा शाखाबाट आजका मानिसहरू बने भने अन्य शाखाबाट बाँदर, चिम्पान्जी, गोरिल्ला आदि विकसित भए।
विकासक्रममा प्रतिस्थापन हुँदैन
कुनै एउटा प्रजाति विकसित हुँदैमा अरू हराउने भन्ने छैन। यसैले बाँदर अहिले पनि छन्, मानिस पनि। वैज्ञानिकहरू भन्छन् — हामी बाँदरबाट सिधै आएका होइनौं, हामी र बाँदर “evolutionary cousins” हौं, अर्थात् एउटै मूलबाट आएका दाजुभाइजस्ता सम्बन्ध भएका प्राणी।
मानव र चिम्पान्जीबीच ९८% मिल्दो डिएनए
अनुसन्धानहरूका अनुसार मानिस र चिम्पान्जीको डिएनए लगभग ९८% सम्म समान हुन्छ। यसले देखाउँछ कि हामी दुवै कति नजिकका सम्बन्धी हौं, यद्यपि दुवैको विकास फरक दिशामा भएको हो।
निष्कर्ष
विकासक्रमलाई बुझ्दा जीवन कसरी विभिन्न रूप र आकारमा विकसित भयो भन्ने कुरा स्पष्ट हुन्छ। यो प्रक्रियाले कुनै प्रजातिलाई प्रतिस्थापन गर्दैन — बरु, विविधताको आधार तयार गर्छ। बाँदर र मानिस दुवै पृथ्वीको दीर्घ विकास यात्रा का सहयात्री हुन्।
विकासक्रम बुझ्नु भनेको केवल विगत जान्नु होइन, जीवनको जटिलता र सुन्दरता बुझ्नु पनि हो।
Author
About The Author
